جراحی کاتاراکت چشم

جراحی کاتاراکت چشم

مقدمه
کاتاراکت یا آب مروارید، یکی از شایع‌ترین علل کاهش بینایی در افراد مسن است، هرچند می‌تواند در جوانان یا حتی کودکان نیز رخ دهد. کاتاراکت به معنی تغییر شفافیت عدسی طبیعی چشم است که باعث کاهش کیفیت نور ورودی به شبکیه و تار شدن دید می‌شود. بیماران مبتلا به کاتاراکت معمولاً با علائمی مانند تاری دید، حساسیت به نور، کاهش دید شبانه، دوبینی یا تغییر مکرر شماره عینک مواجه می‌شوند.

جراحی کاتاراکت تنها روش درمان مؤثر و قطعی برای بازگرداندن دید طبیعی است و سالانه میلیون‌ها عمل موفق در سراسر جهان انجام می‌شود.

انواع کاتاراکت
کاتاراکت بسته به محل و شکل عدسی می‌تواند متفاوت باشد:

1. کاتاراکت هسته‌ای: ایجاد تغییر رنگ و سفتی در هسته عدسی که معمولاً با افزایش سن رخ می‌دهد.

2. کاتاراکت کورتیکال: لکه‌ها یا خطوط سفید در قسمت محیطی عدسی که به مرور به مرکز می‌رسد.

3. کاتاراکت خلفی کپسولی: ایجاد کدری در قسمت خلفی عدسی که می‌تواند سریع‌تر باعث کاهش دید شود، به ویژه در بیماران دیابتی یا پس از جراحی چشم.

4. کاتاراکت مادرزادی: در کودکان وجود دارد و ممکن است با سایر ناهنجاری‌های چشمی همراه باشد.

علل ایجاد کاتاراکت

• پیری و افزایش سن (شایع‌ترین علت)

• دیابت و بیماری‌های متابولیک

• مصرف طولانی‌مدت داروهای استروئیدی

• آسیب یا ضربه به چشم

• عوامل ژنتیکی یا مادرزادی

• قرارگیری طولانی در معرض نور UV یا اشعه

اهداف جراحی کاتاراکت

• بازگرداندن دید واضح و شفاف: مهم‌ترین هدف درمانی.

• کاهش وابستگی به عینک یا لنزهای اصلاحی

• پیشگیری از عوارض ثانویه: مانند التهاب مزمن، آب سیاه (گلوکوم) یا تغییر شکل قرنیه ناشی از کاتاراکت پیشرفته.

روش انجام جراحی
جراحی کاتاراکت امروزه عمدتاً با روش فیکوامولسیفیکیشن (Phacoemulsification) انجام می‌شود:

1. بی‌حسی موضعی: معمولاً با قطره یا تزریق ملتحمه انجام می‌شود و بیمار هشیار است.

2. ایجاد برش کوچک در قرنیه: معمولاً کمتر از ۳ میلی‌متر.

3. تجزیه عدسی کدر: با امواج اولتراسوند، عدسی شکسته و از چشم خارج می‌شود.

4. قرار دادن لنز داخل چشمی مصنوعی (IOL): لنز شفاف جایگزین عدسی طبیعی می‌شود و دید شفاف بازمی‌گردد.

5. بدون نیاز به بخیه یا با بخیه بسیار کوچک: اکثر بیماران بعد از چند ساعت مرخص می‌شوند.

در برخی موارد، جراحی سنتی با برش بزرگتر و بخیه نیز انجام می‌شود، به ویژه در کاتاراکت‌های بسیار سفت یا بیماران خاص.

مراقبت‌های پس از جراحی

• استفاده از قطره‌های آنتی‌بیوتیک و ضد التهاب طبق تجویز پزشک.

• پرهیز از مالش یا فشار به چشم‌ها

• خودداری از فعالیت‌های سنگین یا شنا برای چند هفته

• استفاده از عینک محافظ یا شیلد مخصوص در شب

• پیگیری منظم با چشم‌پزشک برای کنترل فشار چشم، التیام زخم و تنظیم دید با لنزهای اصلاحی در صورت نیاز

نتایج و پیش‌آگهی

• اکثر بیماران بعد از جراحی دید واضح و قابل قبولی دارند.

• توانایی انجام فعالیت‌های روزانه مانند رانندگی، مطالعه و کار با رایانه بهبود چشمگیری می‌یابد.

• در برخی بیماران، ممکن است پس از ماه‌ها کدری در پشت لنز مصنوعی ایجاد شود که با یک روش ساده لیزری به نام YAG لیزر کپسولوتومی قابل درمان است.

عوارض احتمالی
اگرچه جراحی کاتاراکت یکی از ایمن‌ترین عمل‌های چشمی است، عوارضی ممکن است رخ دهد:

• عفونت (اندوفتالمیت) – بسیار نادر

• التهاب یا تورم شبکیه

• افزایش فشار چشم

• جابجایی یا کدری لنز داخل چشمی

• خونریزی یا آسیب به ساختارهای داخلی چشم